Özlem Şenyıldız

Abstract: Spanish Independence War against the Napoleon army in 1808 is the beginning of Spanish nationalism in terms of the recent nationalism concept. Although the Spanish nationalism has liberal characteristics at the beginning, a new fraction evolves out of the influences of the conservative politicians and the writers throughout the 19th century. After the national conservatism starts to become more radical at the beginning of the 20th century, it transforms firstly into the fascism and then the francoism. The following study aims to analyse the origin of the Spanish francoist nationalism in the 20th century through the literary works of the Francoist writers during this period.
Keywords: Spanish nationalism, Francoist nationalism, Francoist ideology, Spanish literature, Francoist writers, nationalism and literature.
Özet: İspanya'nın 1808 yılında Napolyon ordusuna karşı verdiği Bağımsızlık Savaşı, bugün anladığımız anlamda İspanyol milliyetçiliğinin başlangıcıdır. XIX. yüzyılın başında liberal özellikler taşıyan İspanyol milliyetçiliği içerisinde, muhafazakâr politikacı ve aydınların etkisiyle muhafazakâr milliyetçi bir damar oluşur. Bu kırılmanın radikalleşmesiy-le İspanyol muhafazakâr milliyetçiliği XX. yüzyılda faşizme, sonrasında ise frankizme dönüşür. Bu çalışmanın amacı, İspanyol frankist milliyetçi-liğinin hangi kaynaklardan beslendiğini ve XX. yüzyılda nasıl bir gelişim sürecinden geçtiğini frankist yazarların eserleri üzerinden incelemektir.
Anahtar Kelimeler: İspanyol milliyetçiliği, Frankist milliyetçilik, Frankist ideoloji, İspanyol edebiyatı, Frankist yazarlar, milliyetçilik ve edebiyat.

ÖZET
1936 – 1939 yılları arasında süren İspanyol İç Savaşı, İspanyol ulusunu Cumhuriyet Ordusu ve İsyan Ordusu’nu destekleyenler olarak ikiye böler. Savaşın daha başında uluslararası kamuoyunda tarafsızlık anlaşması yapılsa da, Cumhuriyet Ordusu SSCB, İsyan Ordusu ise Hitler Almanya’sı tarafından desteklenir. Böylece İspanyol İç Savaşı, bir anlamda uluslararası güçlerin rekabet sahasına dönüşür. Almanya ve SSCB savaşa müdahil olurken, diğer ülkelerin İç Savaş karşısında kayıtsız kalması birçok insanı harekete geçirir. Sayıları 40.000 civarında olan uluslararası gönüllülerin oluşturduğu Brigadas Internacionales (Uluslararası Tugaylar) isimli birlik, Cumhuriyet Ordusu saflarında savaşmaya gelir. Bu gönüllü tugay içerisinde dönemin birçok ünlü şair, yazar ve aktivisti de bulunmaktadır. İç Savaşa katılan yabancı yazarlar askeri olarak çok başarı elde edemeseler de verdikleri manevi destek ve savaşa tanıklıkları sonucunda yazdıkları eserler büyük önem taşımaktadır. İç Savaşa katılan tüm yabancı yazarları incelemek mümkün değildir. Çalışmamızın amacı, İspanyol İç Savaşı’na katılarak gerek savaş esnasında gerekse savaş sonrasında bu konuda eser veren yazarları ve Türkçeye de çevrilmiş yapıtlarını incelemektir. Böylece İspanyol İç Savaşı’nı anlatan Türkçe literatüre katkıda bulunmak amaçlanmaktadır.
Anahtar Kelimeler: İspanyol İç Savaşı, Uluslararası Tugaylar, İç Savaş ve edebiyat, İç Savaş ve yazarlar.

ABSTRACT
The Spanish Civil War divided the Spanish nation into two parts; as supporters of the Republican Army and the Rebellion Army between 1936 and 1939. The Republican Army was supported by the USSR, and the Rebellion Army was supported by Hitler’s Germany, although the neutrality of the international public was in place at the beginning of the war. Thus, the Spanish Civil War, in a sense, turned into a competitive field of international powers. While Germany and the USSR were involved in the war, many citizens of the other countries are motivated by the indifference of their own countries to the Civil War. Brigadas Internacionales (International Brigades), a group of international volunteers whose number was around 40.000, came to fight in the ranks of the Republican Army. There were many famous poets, writers and activists in this volunteer brigade. Despite the fact that those foreign authors participating in the Civil War did not have great success in arts, their spiritual support and testimonial works have great importance. It is not possible to examine all the foreign authors that participated in the Civil War. The aim of our study is to examine the authors that participated in the Spanish Civil War and their Turkish translations about the Civil War, either during or after the war. Thus, it is aimed to contribute to the Turkish literature describing the Spanish Civil War.
Keywords: Spanish Civil War, International Brigades, Civil War and literature, Civil War and writers.

ÖZET 15 Temmuz askeri darbe kalkışması Türk halkının dirayetli duruşuyla bertaraf edildi. Ancak, bundan tam 80 yıl önce Temmuz ayında İspanya'da fitili ateşlenen bir askeri darbe, ülkeyi 3 yıl sürecek bir iç savaşa ve ardından gelen 36 yıllık bir diktatörlüğe sürükledi. Bir kısmı seçilmiş meşru hükümetin yanında duran, diğer kısmıyla darbeye kalkışan generalleri destekleyen toplum yapısı İspanya'da korkunç bir iç savaşın yaşanmasına yol açtı. 17 Temmuz'daki bu askeri darbe, İspanya'nın 1936 yılına kadar yaşadığı ilk darbe kalkışması değildir; öyle ki, İspanya tarihinin XIX. ve XX. yüzyılının ilk yıllarının sürekli bir siyasi ve sosyal karışıklık içerisinde geçtiği ve bir türlü istikrara kavuşamadığı söylenebilir. Ancak, o güne kadarki hiçbir teşebbüs bu kadar yıkıcı bir etki yaratmaz ve dahi ülkeyi ikiye bölen bir iç savaşa sebebiyet vermez. Bu nedenle, 17 Temmuz 1936 yılında başlayan askeri ayaklanma ile fitili ateşlenen İç Savaş ve sonrasında gelen Franco diktatörlüğü, darbelerin halka ödettiği ağır bedeli göstermesi açısından önemlidir. Bu makalede amacımız, İspanya'yı bir iç savaşa sürükleyen bu askeri darbenin ülkeye verdiği zararları gözler önüne sermektir. 17 Temmuz askeri kalkışması incelenirken, öncelikle bu askeri kalkışmaya zemin hazırlayan süreç aktarılacak, daha sonra darbe sonrası girilen İspanyol İç Savaşı'nın aşamaları anlatılacaktır. Böylece, gerek darbe öncesinde yaşanan sürecin, gerekse İç Savaş sonrasında kurulan Franco diktatörlüğünün ülke içinde yarattığı tahribatın boyutlarının daha iyi anlaşılabilmesi hedeflenmektedir.

Öz 1936 – 1939 yılları arasında süren İspanyol İç Savaşı İspanyol ulusunu iki kutba bölerken, geride enkaz haline dönmüş bir ülke bırakır. Savaşın galip tarafının komutanı Francisco Franco, savaş sonrası ülkeyi 36 yıl sürecek bir diktatörlükle yönetir. Savaş son-rası oluşan ideolojik boşluğu ise kendi kurguladığı " Frankizm " ideolojisi ile doldurur. Savaştan sonra " Caudillo de España " (İspanya'nın Milli Şefi) ünvanı alan Franco, bütün yetkileri kendinde toplar. Bunun anlamı, Milli Şef Franco'nun, sadece Tanrı ve İspanyol tarihi önünde hesap vermekle yükümlü olmasıdır. Bu yükümlülükler, aslında kendi kurduğu Frankist rejimin yapıtaşlarını da oluşturur. Frankist rejim, sadece siyasi ve sos-yal alanda değil, kültürel ve edebi alanlarda da halkı çepeçevre kuşatır. Bu dönemde edebiyat, sanat olmaktan çıkar ve Frankist rejimin, özellikle ilk yılları boyunca, güçlü bir propaganda aracına dönüşür. Böylece, İç Savaş sonrası İspanyol toplumu, Frankist propaganda ile çepeçevre sarılır. Rejimin hizmetinde yazarlar, savaş sonrası Frankist ideolo-jinin kurgulanmasında etkin rol oynarlar. Takma isimle yazdığı yazılarında Franco da bu Frankist yazarlar arasında önemli bir pay sahibidir. Bu çalışmanın amacı, bir asker ve devlet adamı olan Francisco Franco'nun arka planda kalmış yazar yönünü vurgulamak ve İspanyol Frankist ideolojinin, bizzat bu ideolojinin kurucusunun eserleri üzerinden incelemektir. Böylece, Franco iktidarının uzun yıllar nasıl devam ettiğini anlamak ve Frankist rejimi anlatan Türkçe literatüre katkıda bulunmak amaçlanmaktadır.

In his works Ahmet Hamdi Tanpınar mainly focuses on the problematique of ‘Westernization’ and he handles with it in terms of love, music, city, religion, history, culture and intellectuals. According to him, the reason of the problem is the absence of the link between the past. So, we have to re-build this connection again if we want to solve this problem. In this sense, Istanbul is deadly important for being the climax of that idealized culture. Meanwhile, in the works of Eduardo Mendoza the protagonists don’t take care of an inner peace or don’t have great targets. The city is like a labyrinth and full of chaos which are the main reasons for the protagonists escaping from the city. Although the protagonists can vary from a businessman to a prostitute, from a mad man to an alien, only the aliens can put up with living in Barcelona.
The purpose of this study is to analyze the role of the city in the works of Eduardo Mendoza and Ahmet Hamdi Tanpınar focusing mainly on the two cities: Barcelona and Istanbul. Despite of living in the different countries in different periods, both writers deal with the theme of city. The aim of this study is to indicate the similarities and the distinctions in the works of Mendoza and Tanpınar.
Keywords: The image of city, Ahmet Hamdi Tanpınar, Eduardo Mendoza, Istanbul and Tanpınar, Barcelona and Mendoza.

1808 yılında Napolyon ordusunun ülkeyi işgaline tepki olarak girişilen Bağımsızlık Savaşı, İspanya’da bugün anladığımız anlamda milliyetçiliğin başlangıcıdır. 1808-1959 yılları arasında İspanyol milliyetçiliğinin tarihi gelişimini ve edebiyat metinlerinin bu gelişimdeki rolünü inceleyeceğimiz bu çalışmada; XIX. yüzyıldaki İspanyol muhafazakâr milliyetçiliğinin nasıl XX. yüzyılda frankizme dönüştüğü, hangi aşamalardan geçtiği, hangi araçlarla ve hangi propagandalarla bu dönüşümün yaşandığı ve Franco’nun, edebiyatı nasıl bir frankizm propagandası olarak kullandığına cevap arayacağız. Bu süreç boyunca, edebiyat metinlerinin dışında, sansür uygulamaları, eğitim, basın-yayın, sinema ve kültür faaliyetleri gibi propaganda araçlarının rolüne de değinerek, bahsi geçen propaganda araçlarının mevcut ideoloji tarafından nasıl kullanıldığını da aktaracağız. Amacımız, tüm bu soruları cevaplarken, İspanyol kimliğinin metinler aracılığıyla nasıl oluşturulduğunu incelemektir.

Anahtar Kelimeler: İspanyol Edebiyatı, İspanyol Milliyetçiliği, Frankist İdeoloji, Frankizm Propagandası, Francisco Franco.
The Spanish Independence War which has started as a reaction to the Napoleon invasion is the begining of Spanish nationalism in terms of recent nationalism concept. We will study the historical progress of the Spanish conservative nationalism between 1808-1959 and the role of literary works during this period. We will search for answers for the following questions such as: “How did the 19th century Spanish Nationalism transform into Francoism?”, “What are the key stages?”, “What kind of instruments and propaganda tools were used to cause this transformation?” and “How did Franco use literature as a way of Francoist Propaganda tool? Apart from the literary works we will also depict the function of cencorship practices, education, media, cinema and cultural activities as a way of propaganda and how the Francoist ideology used the above mentioned instruments. By answering these questions our goal is to analyse how Spanish identity has been created through literary texts.

Key Words: Spanish Literature, Spanish Nationalism, Francoist Ideology, Francoism and Propaganda, Francisco Franco.

“Ahmet Hamdi Tanpınar ve Eduardo Mendoza’da Mekândan Öte Şehirler: Huzur’un İstanbul’u ile Mucizeler Kenti’nin Barselona’sı” isimli çalışmamız dört bölümden oluşmuştur. “Romanlar ve Mekânlar” isimli ilk bölümde öncelikle roman – mekân ilişkisini genel olarak inceledik. Daha sonra “Roman Kentler” başlığı altında; Dünya Edebiyatı’nda çeşitli şehirlerin ele alınış şekli ile beraber, Türk romancılığında İstanbul ve İspanyol Edebiyatı’nda Barselona şehirlerinin kullanımını kronolojik olarak incelemeye çalıştık. “Ahmet Hamdi Tanpınar ve Huzur” isimli ikinci bölümde, önce Tanpınar’ın diğer romanlarında İstanbul’un ele alınışına değindikten sonra, tezimizin esas konusu olan “Huzur” romanına geçtik ve bu eserde geçen İstanbul semtlerini, bu semtlerin eserde ne şekillerde ele alındığını ve İstanbul’un eser içerisinde nasıl bir roman kişisi gibi kullanıldığını anlattık. “Eduardo Mendoza ve Mucizeler Kenti” isimli üçüncü bölümde ise, bir önceki bölümdeki işleyişimize sadık kalarak, bu sefer Barselona’nın Eduardo Mendoza’nın romanlarındaki işlenişine değindik. Yine, öncelikle Mendoza’nın diğer romanlarındaki Barselona temasına değindikten sonra, bu bölümün esas konusu olan “Mucizeler Kenti” romanında; yazarın, Barselona’nın değişik bölgelerini, bunların eserde ne şekillerde yer aldığını ve Barselona’nın bu eser içerisinde nasıl bir roman kişisi gibi kullanıldığını anlattık. “Ahmet Hamdi Tanpınar’ın İstanbul’u ile Eduardo Mendoza’nın Barselona’sı” isimli son bölümde ise; bahsi geçen iki romanı dönem ve kişilerini ele alıp inceledikten sonra, Tanpınar’ın ve Mendoza’nın gözüyle İstanbul ile Barselona şehirlerinin işlenişini karşılaştırdık.

Çalışmamızın bütününde Türk ve İspanyol Edebiyatları’ndaki iki önemli yazarın, Tanpınar ve Mendoza’nın, romanlarında işledikleri İstanbul ve Barselona’yı; “Huzur” ve “Mucizeler Kenti” isimli romanlarda ele alış biçimlerini ve bu şehirleri sadece bir mekân olarak kullanmayıp birer roman kişisine dönüştürmelerini karşılıklı olarak inceleyip bu konular hakkında tespitlerde bulunmaya çalıştık.

İspanya’da XIX. yüzyıl boyunca sürekli değişen siyasi ve sosyal dengeler, XX. yüzyıla çok büyük sorunları miras bırakır. Bir türlü yatışmayan sosyal tansiyon ülkeyi korkunç bir iç savaşın eşiğine getirir. Bir halkı bu kadar korkunç bir iç savaşın tarafları konumuna iten motivasyonu anlama çabası bizi bu detaylı çalışmayı hazırlamaya itmiştir. “Bir toplum içinde bu derin karşıtlığı yaratan etmenler nelerdir?”, “Yıllar içinde bu karşıtlığın muhafazakâr milliyetçilik üzerinden inşaası nasıl gerçekleşmiş-tir?”, “Tüm bu süreçlerin sonunda bir kırılma noktası olan İç Sa-vaşı başlatan çatlaklar nasıl oluşmuştur?”, “1939 – 1975 yılları arasında Franco, büyük bir muhalefetle karşılaşmadan İspanya’yı nasıl yönetebilmiştir?” gibi sorular, bu çalışmaya başlarken ce-vabını aradığımız temel sorulardır. Çalışmamızın 1808-1959 yılları arasını kapsamasının en büyük nedeni ise; Bağımsızlık Savaşı ile başlayan İspanyol milliyetçiliğinin muhafazakâr ka-nadının gelişim süreci anlaşılmadan, frankist propagandanın da-yanakları ve Franco’nun 36 yıl İspanya’yı nasıl yönettiğinin an-laşılamayacağı düşüncesidir.